Mərkəzi Bank kredit riskinin idarəolunmasına dair tələbləri gücləndirib

AMBANK-ın 39/3 Nömrəli Qərarı Nəyi Dəyişir?

Azərbaycan Mərkəzi Bankının İdarə Heyəti 15 sentyabr 2026-cı il tarixdə 39/3 nömrəli Qərar qəbul edib. Sənəd aktivlərin təsnifatı, kredit riskinin idarə edilməsi və ümumi prudensial standartlara dair tənzimləyici normativlərə əhəmiyyətli düzəlişlər edir.

Qərarın məqsədi bankların borcalanların ödəmə qabiliyyətini daha etibarlı və faktiki məlumatlara əsaslanaraq qiymətləndirməsini təmin etməkdir.

Taksit Satışları: Kredit Bürosu İlə Uyğunluq Tələbi

Pərakəndə taksit satışı həyata keçirən hüquqi şəxslərə, eləcə də fərdi sahibkarlara verilən kredit üzrə banklar indi yeni müqayisə öhdəliyi daşıyır:

• Müştərinin təqdim etdiyi taksit portfeli məlumatları və alıcı sayı kredit bürosu məlumatları ilə müqayisə edilməlidir
• Bu göstəricilər üzrə uyğunluq 90%-dən aşağı olarsa, fərq aktivin təsnifatına mənfi təsir edən amil kimi nəzərə alınmalıdır

Bu tələb, taksit şirkətlərinin bank maliyyəsinə girişini şərtləndirir və şəffaflıq tələblərini ciddi şəkildə artırır.

Terminoloji Dəyişiklik: "Müşahidə altında aktiv"

Əvvəlki tənzimləyici normada işlənən "əlavə risklərə məruz olan standart aktiv" ifadəsi yeni sənəddə "müşahidə altında aktiv" ilə əvəz edilib. Terminoloji sadələşmə aktivlərin idarəedilməsini praktiki baxımdan aydınlaşdırır.

Zamin üçün DTI: 70% Hədd

İstehlak krediti üzrə girov (zaminlik) verən zamin şəxslərin borc-gəlir nisbəti (DTI) yeni tənzimləməyə görə 70%-dən çox ola bilməz.

Bu tələb bankların kredit risklərini daha dolğun qiymətləndirməsinə xidmət edir — yalnız borcalanın deyil, zamininin maliyyə yükü də nəzərə alınmalıdır.

Gəlirin Sübut Edilməsi: Model Proqnozuna Qadağa

Yeni qaydalara görə, borcalanın faktiki gəliri rəsmi sənədlər (işəgötürənin arayışı, pensiya sənədi, bank çıxarışı, dövlət məlumat sistemləri) vasitəsilə yoxlana bilərsə, banklar davranış modeli əsasında proqnozlaşdırılan gəlirdən istifadə edə bilməz.

Bu tələb xüsusilə o halları hədəfləyir ki, borcalanın gəliri sübut edilə bilərkən bank proqnostik model hesablamalarından istifadə edərək daha yüksək kredit limiti təyin etmişdi.

Balansdan Silinmiş Kredit: Yenidən Hesablamaya Daxil Edilir

Son 12 ayda model əsasında verilərək balansdan silinmiş kreditlər, yeni kredit limitinin hesablanmasında nəzərə alınmalıdır. Bu, borcalanların öhdəlik yüklərinin reallıqla daha dəqiq uyğunlaşdırılmasına xidmət edir.

Biznes üçün Praktiki Əhəmiyyət

Yeni tənzimləmə bank müştəriləri üçün bir neçə praktiki nəticəyə gətirib çıxarır:

• Taksit şirkətləri: Bank kreditinə çıxış almaq üçün kredit bürosu məlumatları ilə uyğunluq 90%-dən yuxarı saxlanılmalıdır
• Fərdi sahibkarlar: Gəlir yoxlama tələbinin güclənməsi ilə kredit əldə etmək üçün rəsmi gəlir sübut sənədlərinin mövcudluğu vacib olur
• Kredit axtaran fiziki şəxslər: Zaminə qoyulan 70% DTI həddi bəzi hallarda zamin seçimini çətinləşdirə bilər
• Banklar: Uyğunsuzluq halında aktiv keyfiyyəti göstəriciləri pisləşə biləcək — bu isə kapital ehtiyatı tələblərinə yansıyır

Nəticə

Mərkəzi Bankın 39/3 nömrəli Qərarı Azərbaycan bank sektorunda kredit risk idarəetməsinin beynəlxalq prudensial standartlara daha da yaxınlaşdırılması istiqamətində mühüm addımdır. Banklar, taksit şirkətləri və kredit istehlakçıları üçün praktiki nəticələri olan bu dəyişikliklərin həyata keçirilməsi müddəti qərarın dərci tarixindən bir ay sonra başlayıb.

Mənbə

Azərbaycan Mərkəzi Bankı — Kredit risk idarəetməsinə dair prudensial tələblər gücləndirilir (15 sentyabr 2026)