Faktiki illik faiz və nominal faiz fərqi

Faktiki illik faiz dərəcəsinin komissiya və məcburi xərcləri necə nəzərə aldığı, kredit təkliflərinin necə müqayisə olunacağı izah edilir.

Kreditdə faktiki illik faiz nominal faizdən niyə fərqlənir?

Kredit reklamında ən böyük şriftlə göstərilən illik faiz borcalanın bütün xərcini həmişə əks etdirmir. Rəsmiləşdirmə komissiyası, məcburi əlavə xidmət və ödənişlərin vaxtı ümumi dəyəri dəyişə bilər. Faktiki illik faiz dərəcəsi — FİFD — məhz kredit təkliflərini vahid meyarla müqayisə etmək üçün istifadə olunur.

Nominal faiz nəyi göstərir?

Nominal illik faiz əsas borca tətbiq edilən müqavilə faizidir. Bank aylıq ödəniş qrafikində faizi əsas borcun qalığına və istifadə müddətinə əsasən hesablayır. Məsələn, 18 faiz nominal dərəcə kreditin faiz şərtini göstərir, lakin kredit alınarkən tutulan birdəfəlik komissiyanı avtomatik ifadə etmir.

Eyni nominal faizli iki kreditin aylıq ödənişi də müddətə, ödəniş üsuluna və komissiyalara görə fərqlənə bilər. Buna görə yalnız reklam faizinə baxmaq tam müqayisə yaratmır.

FİFD hansı xərcləri birləşdirir?

Mərkəzi Bankın standart məlumatlandırma formasına görə FİFD kreditin əldə edilməsinə çəkilən xərci illik faiz kimi göstərir. Hesablamada borcalana verilən faktiki məbləğ, ödənişlərin məbləği və tarixləri, habelə kredit üçün məcburi olan xərclər nəzərə alınır.

Kreditin verilməsi üçün komissiya tutulursa, müştəri müqavilədə yazılan məbləğin hamısını istifadə etməyə bilər, amma ödəniş qrafiki tam əsas borc üzərindən qurula bilər. Bu halda FİFD nominal faizdən yüksək çıxır. Kredit üçün sığorta və ya başqa əlavə müqavilə məcburidirsə, onun xərci də müvafiq qaydalara əsasən ümumi dəyərə təsir edə bilər.

Gecikmə cəriməsi FİFD-in adi hesablamasına daxil edilmir, çünki o, müqaviləyə uyğun vaxtında ödəniş ssenarisinin deyil, pozuntunun nəticəsidir.

İki təklifi necə düzgün müqayisə etmək olar?

Müqayisə zamanı kredit məbləği, valyutası və müddəti eyni olmalıdır. Sonra standart məlumatlandırma formasında nominal faiz, FİFD, aylıq ödəniş, bütün ödənişlərin yekunu, komissiyalar və məcburi xidmətlər yoxlanmalıdır.

Aşağı aylıq ödəniş həmişə daha ucuz kredit demək deyil. Müddət uzandıqda aylıq yük azala, lakin ümumi faiz xərci arta bilər. Eyni şəkildə, aşağı nominal faiz yüksək komissiya ilə kompensasiya edilə bilər.

İstehlak krediti müqaviləsi bağlanmazdan əvvəl borcverən standart məlumatları kağız və ya saxlanıla bilən digər daşıyıcıda təqdim etməlidir. FİFD-in göstərilməməsi və ya əlavə ödənişin anlaşılmaz qalması halında müqaviləni imzalamazdan əvvəl yazılı izah tələb etmək məqsədəuyğundur.

Yekun

Nominal faiz kreditin əsas faiz şərtidir, FİFD isə məcburi xərclərin zaman təsirini də nəzərə alaraq təklifin illik ümumi qiymətini göstərir. Kredit seçərkən FİFD, ümumi geri ödəniş və aylıq yük birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Açar sözlər: faktiki illik faiz, nominal faiz, istehlak krediti, kredit komissiyası, FİFD