Kriptovalyuta və vergilər

Azərbaycanda kriptovalyuta gəlirləri necə vergiyə cəlb olunur?

Kriptovalyutaların investisiya və ödəniş vasitəsi kimi populyarlaşması rəqəmsal aktivlərdən əldə edilən gəlirlərin vergiyə cəlb olunması məsələsini də aktuallaşdırır. Azərbaycanda kriptovalyuta əməliyyatlarından gəlir əldə edən fiziki şəxslər qazancı düzgün hesablamalı, vergi uçotuna alınmalı və müvafiq bəyannaməni təqdim etməlidirlər.

Kriptovalyutadan əldə edilən gəlir vergiyə cəlb olunurmu?

Dövlət Vergi Xidmətinin açıqlamasına əsasən, kriptovalyutanın alındığı qiymətlə sonradan təqdim edildiyi, yəni satıldığı qiymət arasındakı müsbət fərq fiziki şəxsin qeyri-sahibkarlıq fəaliyyətindən əldə etdiyi gəlir hesab olunur.

Vergi Məcəlləsinin 99.3.8-ci maddəsi aktivin ilkin qiymətindəki artımı göstərən və aktiv təqdim edilərkən yaranan gəliri qeyri-sahibkarlıq gəlirlərinə aid edir.

Bu səbəbdən investorun vergisi kriptovalyutanın ümumi satış məbləğindən deyil, alış və təqdimetmə qiymətləri arasındakı artımdan hesablanır.

Vergi dərəcəsi nə qədərdir?

Vergi Məcəlləsinin 101.2-ci maddəsinə əsasən, fiziki şəxsin qeyri-sahibkarlıq fəaliyyətindən əldə etdiyi illik gəlirə 14 faiz gəlir vergisi tətbiq edilir.

Məsələn, fiziki şəxs kriptovalyutanı 5 000 manata alıb 7 000 manata təqdim edibsə, qiymət artımı 2 000 manat təşkil edir. Sadələşdirilmiş nümunədə hesablanan gəlir vergisi belə olacaq:

2 000 × 14% = 280 manat

Kriptovalyutanın qiyməti artsa belə, aktiv hələ təqdim edilməyibsə, Dövlət Vergi Xidmətinin açıqladığı yanaşmaya əsasən, gəlirin əldə edildiyi vaxt onun təqdim olunduğu tarix hesab edilir.

VÖEN almaq tələb olunurmu?

Kriptovalyuta əməliyyatlarından gəlir əldə edən fiziki şəxs vergi orqanında uçota alınmalı və VÖEN əldə etməlidir. Şəxs daha sonra əldə etdiyi gəliri illik gəlir vergisi bəyannaməsində göstərməlidir.

Qeyd: Sırf kriptovalyuta almaq (alaraq cüzvanda və ya birjada saxlamaq) üçün VÖEN lazım deyil. Azərbaycan qanunvericiliyinə və Dövlət Vergi Xidmətinin rəsmi açıqlamalarına əsasən, VÖEN yalnız kriptovalyutanı satıb gəlir (mənfəət) əldə etdiyiniz zaman məcburidir.

Bəyannamə nə vaxt təqdim edilməlidir?

Kriptovalyuta əməliyyatlarından qeyri-sahibkarlıq gəliri əldə edən fiziki şəxslər “Gəlir vergisinin bəyannaməsi”ni gəlirin əldə edildiyi ildən sonrakı ilin 31 mart tarixinədək təqdim etməli və hesablanmış vergini dövlət büdcəsinə ödəməlidirlər.

Məsələn, gəlir 2026-cı ildə əldə edilibsə, bəyannamənin təqdim edilməsi üçün son tarix 31 mart 2027-ci il olacaq.

İnvestorlar hansı məlumatları saxlamalıdır?

Kriptovalyuta əməliyyatlarının düzgün uçotu üçün aşağıdakı məlumatların saxlanılması tövsiyə olunur:

• kriptovalyutanın alınma və təqdim edilmə tarixləri;

• alış və satış qiymətləri;

• əməliyyat zamanı istifadə olunan valyuta;

• ödəniş və bank köçürməsi sənədləri;

• kriptovalyuta birjasından çıxarışlar;

• elektron cüzdan və əməliyyat tarixçələri;

• mənfəətin manatla hesablanmasını əsaslandıran məlumatlar.

Bu sənədlər əldə edilmiş gəlirin və hesablanmış verginin əsaslandırılması üçün əhəmiyyətlidir. Müxtəlif tarixlərdə çoxsaylı əməliyyatlar aparıldıqda ayrıca elektron uçot cədvəlinin saxlanılması işi asanlaşdıra bilər.

Zərər yaranarsa nə baş verir?

Kriptovalyuta alındığı qiymətdən aşağı məbləğə təqdim edildikdə həmin əməliyyat üzrə qiymət artımı yaranmır. Lakin müxtəlif əməliyyatlardan yaranan mənfəət və zərərlərin qarşılıqlı nəzərə alınması, komissiyaların gəlirdən çıxılması və fəaliyyətin sahibkarlıq xarakteri daşıması kimi məsələlər fərdi vəziyyətə görə ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Böyük həcmli və ya mütəmadi əməliyyatlar aparan şəxslərin hesablamanı təqdim etməzdən əvvəl Dövlət Vergi Xidməti və ya vergi mütəxəssisi ilə dəqiqləşdirməsi məqsədəuyğundur.

Nəticə

Kriptovalyuta əməliyyatlarından qazanc əldə etmək vergi öhdəliyini də yarada bilər. Fiziki şəxs VÖEN almalı, alış və təqdimetmə qiymətləri arasındakı artımı uçota götürməli, həmin gəlirdən 14 faiz vergi hesablamalı və növbəti ilin 31 mart tarixinədək gəlir vergisi bəyannaməsini təqdim etməlidir.

Dəqiq uçot aparmaq həm verginin düzgün hesablanmasına, həm də əməliyyatların mənbəyinin sənədlərlə əsaslandırılmasına kömək edir.

Qeyd: Konkret əməliyyat üzrə vergi öhdəliyi fəaliyyətin xüsusiyyətinə və qüvvədə olan qanunvericiliyə əsasən ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Mənbələr

• Dövlət Vergi Xidməti — Kriptovalyuta üzrə əməliyyatlardan gəlirlər vergiyə necə cəlb olunur?

Bu məqalə ümumi məlumat xarakterlidir; konkret vəziyyət üçün peşəkar məsləhət alın.