Natamam və qısaldılmış iş vaxtının fərqi

Natamam və qısaldılmış iş vaxtının kimlərə tətbiq edildiyini, əməkhaqqı və məzuniyyət hüquqlarına təsirini izah edirik.

Natamam və qısaldılmış iş vaxtı arasında fərq nədir?

Gündə 8 saatdan az işləyən hər bir işçinin eyni hüquqi rejimdə çalışdığı düşünülə bilər. Lakin əmək qanunvericiliyində “qısaldılmış iş vaxtı” və “natamam iş vaxtı” fərqli anlayışlardır.

Bu fərq əməkhaqqının hesablanmasına, rejimin hansı əsasla tətbiq edilməsinə və işəgötürənin qərar imkanlarına təsir edir. Ona görə iş qrafikinin yalnız şifahi razılaşma ilə deyil, əmək müqaviləsində düzgün göstərilməsi vacibdir.

Qısaldılmış iş vaxtı kimlər üçündür?

Qısaldılmış iş vaxtı yaşı, sağlamlıq vəziyyəti, əmək şəraiti və işin xüsusiyyəti nəzərə alınaraq qanunvericiliklə qorunan işçi kateqoriyaları üçün müəyyən edilir.

16 yaşınadək işçilərin həftəlik iş vaxtı 24 saatdan artıq ola bilməz. 16–18 yaşlı işçilər, orqanizmin funksiyalarının 61–100 faiz pozulmasına görə əlilliyi müəyyən edilmiş şəxslər, hamilə və yaşyarımadək uşağı olan qadınlar, həmçinin üç yaşınadək uşağını təkbaşına böyüdən valideynlər üçün həftəlik yuxarı hədd 36 saatdır.

Zərərli əmək şəraitində və yüksək həssaslıq, fiziki, zehni və ya əsəb gərginliyi tələb edən müəyyən işlərdə də qısaldılmış iş vaxtı tətbiq oluna bilər. Konkret iş yerinin bu kateqoriyaya daxil olması müvafiq siyahılar və iş şəraitinin qiymətləndirilməsi əsasında müəyyən edilir.

Qısaldılmış iş vaxtı normal iş vaxtının xüsusi formasıdır. Buna görə onu sadəcə yarımştat iş rejimi kimi qəbul etmək düzgün deyil.

Natamam iş vaxtı necə müəyyən edilir?

Natamam iş vaxtı natamam iş günü və ya natamam iş həftəsi formasında tətbiq oluna bilər. Məsələn, işçi hər gün dörd saat və ya həftədə üç gün çalışa bilər.

Bir qayda olaraq, bu rejim işçi ilə işəgötürənin qarşılıqlı razılığı əsasında müəyyən edilir. Müddət, həftənin iş günləri, gündəlik saatlar və rejimin nə qədər davam edəcəyi əmək müqaviləsində və ya ona edilən dəyişiklikdə göstərilməlidir.

Bəzi hallarda işəgötürən işçinin ərizəsi əsasında natamam iş vaxtı yaratmalıdır. Buraya tibbi rəyə əsaslanan sağlamlıq və fizioloji vəziyyət, hamiləlik, əlillik, xroniki xəstəliyi olan uşağa və ya ailə üzvünə qulluq ehtiyacı daxildir. Qanunvericilikdə uşağın yaşı və sağlamlıq vəziyyəti ilə bağlı ayrıca qorunan hallar da nəzərdə tutulur.

Əməkhaqqı və məzuniyyət necə hesablanır?

Natamam iş vaxtında əməkhaqqı işlənmiş vaxta mütənasib və ya tərəflərin razılaşdırdığı başqa qayda ilə müəyyən edilir. Məsələn, eyni vəzifə üzrə tam iş vaxtının yarısı qədər çalışan işçinin əməkhaqqısı işlədiyi vaxta uyğun hesablana bilər.

Lakin natamam iş rejimi işçinin digər əmək hüquqlarının avtomatik azaldılması demək deyil. İşçinin əmək məzuniyyətinin müddətini yalnız yarım gün işlədiyinə görə yarıya endirmək olmaz. Əmək stajı, istirahət və digər təminatlar qanunvericilikdə müəyyən edilən qaydada qorunur.

İşəgötürən iş qrafikini ƏMAS-da və əmək müqaviləsində faktiki rejimə uyğun göstərməli, iş vaxtının uçotunu aparmalı və əməkhaqqını razılaşdırılmış şərtlər üzrə hesablamalıdır.

Yekun

Qısaldılmış iş vaxtı xüsusi işçi qrupları və əmək şəraiti üçün qanunvericiliklə müəyyən edilən təminatdır. Natamam iş vaxtı isə əsasən tərəflərin razılığı ilə tətbiq olunan daha çevik iş rejimidir. Əsas fərq yalnız işlənən saatların sayında deyil, rejimin hüquqi əsasında və əməkhaqqının hesablanma qaydasındadır.

Açar sözlər: natamam iş vaxtı, qısaldılmış iş vaxtı, yarımştat iş, iş saatları, əmək hüquqları