Doqquz ayın iqtisadi mənzərəsi: qeyri-neft artımı neft-qaz azalmasını nə qədər kompensasiya edir?

Dövlət Statistika Komitəsinin 9 oktyabr 2026-cı il tarixli məlumatına görə, yanvar–sentyabr aylarında Azərbaycanda ümumi daxili məhsul 102 048,2 milyon manat təşkil edib. Real ifadədə artım 2025-ci ilin eyni dövrünə nəzərən 1,5% olub. Bu rəqəm tək başına iqtisadiyyatın vəziyyəti barədə tam təsəvvür vermir: ümumi göstərici iki fərqli istiqamətdə hərəkət edən sektorun nəticəsidir. Bu izahlı məqalədə həmin ayrışmanın nəyi göstərdiyini və sahibkarlar üçün hansı mənanı daşıdığını sadə dillə təqdim edirik.

Ümumi artım iki sürətli mənzərədən ibarətdir

Rəsmi statistikaya əsasən, qeyri-neft-qaz sektoru 2,6% artıb, neft-qaz sektoru isə 1,2% azalıb. Yəni ümumi artımı qeyri-neft-qaz fəaliyyətləri irəli aparıb, neft-qaz sektoru isə onu aşağı çəkib. Müqayisə üçün: yanvar–avqust dövründə ümumi artım 1,2%, qeyri-neft-qaz artımı isə 2,1% idi. Beləliklə, doqquz aylıq nəticə müəyyən sürətlənməni göstərir.

Sənaye istehsalı

Sənaye istehsalının həcmi 51 178,1 milyon manat olub və 0,8% azalıb. Bu, ümumi artımın geniş əsaslı sənaye yüksəlişi olmadığını xatırladır. Buna görə “iqtisadiyyat sürətlə böyüyür” kimi ümumi nəticələrdən qaçmaq, sektorlar üzrə fərqə baxmaq daha dürüst yanaşmadır.

İnvestisiyalar

Əsas kapitala yönəldilmiş investisiyalar 14 688,6 milyon manat olub və 10,9% artıb. İnvestisiya artımı adətən gələcək istehsal gücünün formalaşması ilə əlaqələndirilir, lakin onun hansı sahələrə yönəldiyi və nə vaxt nəticə verəcəyi ayrıca təhlil tələb edir. Yalnız bu rəqəmə əsasən gələcək artım sürəti barədə qəti proqnoz vermək düzgün olmazdı.

Qiymətlər və ehtiyatlar

Yanvar–sentyabrda inflyasiya 5,7% olub. Strateji valyuta ehtiyatları isə 30 sentyabr 2026-cı il tarixinə 89 380,7 milyon ABŞ dolları təşkil edib. Yüksək ehtiyat səviyyəsi makroiqtisadi dayanıqlıq baxımından əhəmiyyətli göstəricidir, qiymət artımı isə əhalinin və biznesin xərclərinə birbaşa təsir edən amildir.

Sahibkarlar üçün praktik nəticələr

• Tələbin mənbəyini izləyin. Qeyri-neft-qaz sektorunun artımı daxili bazarda xidmət, ticarət və istehsal sahələrində imkanların saxlandığına işarədir, lakin hər sahə eyni sürətlə böyümür.
• Xərc planlamasında qiymət artımını nəzərə alın. 5,7%-lik inflyasiya xammal, kirayə və əmək haqqı xərclərinin büdcələnməsində vacibdir.
• İnvestisiya mühitini qiymətləndirin. İnvestisiyaların artması tikinti, avadanlıq və təchizat zəncirində tələb yarada bilər, amma bunu konkret sifariş kimi qəbul etmək olmaz.
• Neft-qazdan asılılığı nəzərə alın. Bu sektordakı azalma büdcə və valyuta gəlirləri vasitəsilə iqtisadiyyatın digər hissələrinə təsir göstərə bilər.

Rəqəmləri oxuyarkən diqqət ediləcək məqamlar

Ümumi daxili məhsul bir dövrdə ölkədə yaradılan məhsul və xidmətlərin dəyərini ifadə edir. “Real artım” isə qiymət dəyişikliyinin təsiri çıxıldıqdan sonrakı artımı göstərir. Buna görə 1,5%-lik real artım ilə 5,7%-lik inflyasiyanı birbaşa toplamaq və ya müqayisə etmək düzgün deyil: onlar fərqli şeyi ölçür. Eyni zamanda, qeyri-neft-qaz sektorunun artımı hər sahənin eyni sürətlə böyüdüyü mənasına gəlmir. Kənd təsərrüfatı, tikinti, ticarət və xidmətlər kimi sahələrin hər birinin ayrıca statistikasına baxmaq lazımdır. Sahibkarlar öz sektoruna aid göstəriciləri rəsmi saytdan izləməli, ümumi rəqəmlə kifayətlənməməlidir. Eləcə də gələcək buraxılışlarda rəqəmlərin dəqiqləşdirilə biləcəyini nəzərə almaq faydalıdır.

Nəticə

Doqquz aylıq statistika göstərir ki, qeyri-neft-qaz sektoru ümumi artımı dəstəkləyir, lakin neft-qaz sektorundakı azalma və sənaye istehsalının zəifliyi mənzərəni mürəkkəbləşdirir. Sahibkar üçün əsas məsələ ümumi rəqəmlə kifayətlənməyib, öz sahəsinə təsir edən strukturu izləməkdir. Bu material izahlı xarakter daşıyır və yeni statistik buraxılış açıqlandıqca göstəricilər yenilənməlidir.

Mənbə

• Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi, 9 oktyabr 2026, https://www.stat.gov.az