İş vaxtından artıq işə görə ödəniş necə hesablanır?

İş vaxtından artıq işə görə ödəniş necə hesablanır?

İşçinin normal iş vaxtı bitdikdən sonra işləməsi hər dəfə avtomatik olaraq qanuni “artıq iş” sayılmır. Əmək Məcəlləsinə görə, iş vaxtından artıq iş işəgötürənin əmri və işçinin razılığı ilə, yalnız qanunda göstərilən müstəsna hallarda görülən işdir. Ödəniş və saat uçotu düzgün aparılmadıqda həm əməkhaqqı mübahisəsi, həm də iş vaxtı normasının pozulması riski yaranır.

Artıq iş hansı hallarda tətbiq edilə bilər?

Əmək Məcəlləsinin 99-cu maddəsi artıq işi müəyyən olunmuş iş günündən sonra işəgötürənin əmri və işçinin razılığı ilə əmək funksiyasının yerinə yetirilməsi kimi müəyyən edir. Məcəllənin 101-ci maddəsində buna icazə verilən hallar ayrıca sadalanır. Təbii fəlakət və istehsalat qəzasının nəticələrinin aradan qaldırılması, kommunal xidmətlərdə gözlənilməz nasazlıq, iş gününün sonunadək tamamlanmasa avadanlıq və ya malların korlanması təhlükəsi yaradan işlər belə hallara daxildir.

İşçini əvəz edəcək şəxsin olmaması səbəbindən işə fasilə vermək mümkün deyilsə də artıq iş yarana bilər. Bu siyahı gündəlik planlaşdırma çatışmazlığını daimi əlavə iş rejiminə çevirmək üçün ümumi icazə deyil. İşəgötürən əmrdə səbəbi, işçini, tarixi və saatları aydın göstərməli, iş vaxtının uçotunu saxlamalıdır.

Saat həddi və ödəniş qaydası

Məcəllənin 100-cü maddəsinə əsasən, bir işçi dalbadal gələn iki iş günü ərzində ümumilikdə dörd saatdan çox iş vaxtından artıq işə cəlb edilə bilməz. Əmək şəraiti ağır və zərərli iş yerlərində bu hədd iki saatdır. Bu rəqəmlər hər gün üçün ayrıca deyil, dalbadal iki iş günü üzrə tətbiq olunan yuxarı həddir.

Vaxtamuzd ödəniş sistemində artıq işlənmiş hər saat üçün əməkhaqqı saatlıq tarif və ya vəzifə maaşının ikiqat məbləğindən aşağı olmamalıdır. Müqavilədə daha yüksək ödəniş nəzərdə tutula bilər. Əmək Məcəlləsi artıq işin əlavə istirahət günü ilə əvəz edilməsinə yol vermir.

Praktik hesablamada nəyə baxılmalıdır?

Məsələn, işçinin aylıq vəzifə maaşı 1 000 manat, həmin ay üzrə iş vaxtı norması 160 saatdırsa, saatlıq tarif 6,25 manat edir. Vaxtamuzd sistemdə iki saat artıq iş üçün minimum ödəniş 6,25 × 2 × 2, yəni 25 manatdır. Bu nümunə yalnız hesablama məntiqini göstərir; konkret ayın rəsmi iş vaxtı norması, müqavilə şərti və faktiki artıq saatlar ayrıca yoxlanmalıdır.

İşçi işə başlama və bitmə vaxtını, əmri və haqq-hesab sənədini saxlamalıdır. İşəgötürən isə artıq saatı adi iş vaxtından ayrı uçota almalı, ödənişi əməkhaqqı cədvəlində ayrıca göstərməlidir. Sadəcə ofisdə gec qalmaq, işəgötürənin tapşırığı və rəsmiləşdirilmiş uçot olmadan, mübahisə zamanı artıq işin sübutunu çətinləşdirə bilər.

Yekun

İş vaxtından artıq iş istisna xarakter daşıyır və yalnız qanuni əsas, işəgötürənin əmri, işçinin razılığı və dəqiq saat uçotu ilə tətbiq edilməlidir. Vaxtamuzd sistemdə hər əlavə saat ən azı ikiqat ödənilir və bu ödəniş istirahət günü ilə əvəz edilə bilməz.

Açar sözlər: iş vaxtından artıq iş, əlavə iş saatı, ikiqat əməkhaqqı, iş vaxtı uçotu, Əmək Məcəlləsi

Mənbələr

• E-Qanun, Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsi, 99–101 və 165-ci maddələr — 4 noyabr 2026-da qüvvədə olan mətn üzrə yoxlanılıb: https://e-qanun.az/framework/46943
• DOST Agentliyi, əmək qanunvericiliyinin tətbiqinə dair metodiki məlumat — 4 noyabr 2026-da yoxlanılıb: https://dost.gov.az/services/labor-relations?kt=11